Haketia
De Wikipedia
Haketía (tambien yamada Hakitía, Haquetía, Haketiya, Jaketía) es una variedad del djudeo-espanyol. Es el nombre del idioma djudeo-espanyol del Marroko avlado por los djudios ekspulsados de Espanya enel anyo 1492. Alkunos estudiosos yaman a la Haketia el lashon Oksidental del Djudeo-espanyol. Este dialekto prezenta influensias del arabo. La palavra haketia sale de una palavra, el vervo hak’a, حكى, en arabo ke kere dizir kontar o favlar [1].
Los Haketia-avlantes moravan en las sivdades de Tetuan, Tanjer, Seuta, Meliya, i en la rejion de Oran en Arjelia, donde alkunas personas lo ivan yamar Tetuani.
[editar] Orijín
Este lashon tiene un triple fundamento: el kastizo (kastilyano antiko del syéklo XV), los ebrayismos i los arabismos uzados en Espanya i Portugal. Egzisten referensias ke el kastilyano avlado por los djudios antes de la ekspulsiyon de Espanya, era diferente al ke avlavan los kristyanos. Los ekspulsados de la Peninsula Iberika enel anyo 1492 se ivan asentar, ubikar i konformar komunitas en munchas sivdades grandes i chikas del Nord de Marroko: Kasablanka, Tanjer, Tetuan, Xauen, Arzila, Alkazarkivir, Larache, Seuta i Meliya, i ansina se ivan agregando palavras arabas a la baza ispano-ebrea de ese lashón, más los arabismos ke ya egzistian en Espanya. Ma antes de la ekpulsiyon de los djudios de Espanya ya egzistia en Marroko una komunita djudia: los toshavim (residentes), los kualos ivan tener komo lingua el arabo o bereber, dependiendo de las rejiones en ke moravan, i por supuesto el ivrit uzado para meldar; kon el avesinamyénto de los ekspulsados: los morashim, la povlasion se fusiono i kresió muncho, shukur a los aportes ke eyos ivan azer, en kuanto a los sus konosimientos intelektuales, relijiosos (espesialmente en estudios de la Gemará, los sus kuentos, refranes, romansas, las sus tradisiones kulinarias, la su literatura espesífika, las sus tradisiones sefaradís i el su lashón lingüístico, deskonosido asta ese endagora por los toshavim. Los djudios del nord de Marroko uzaban la Haketía, la lingua a la ke se ivan aferraron i uzaban para komunikarse kon la su famiya, los sus amigos i los sus vizinos, ansina komo endemás en las sus relasiones komersyales con otros djudios. Ma endemás uzaron el arabo o bereber para entenderse kon los moros (ekspresión ainda uzada oy endia para identifikar a los musulmanes), los kualos ivan ser los avitantes orijinales de la rejión i ke ivan representar la mayoría de la poblasión.
Asigun Yaakov Bentolila, este dialekto fue re-kastiyanizado entre 1860 i el empesijo del syéklo 20 [2].
[editar] Evenementos relasionados kon la Haketia
- El 29 de Mayo de 2009, enel Instituto Cervantes de la sivdad de Tel Aviv, endjuntamente kon Autoridad Nasionala del Ladino, se organisó la konferansa ”La Haketía: La lingua de los sefardís del Nord de Áfrika” [3] i dedikada a la lingua de los sefardis de Marroko. Entre otros, avlaron el filologo Yaakov Bentolila de la Universita Ben Gurion del Negev, el istoryador Armand Amsalem i Susana Weich Shahak de la Universita Ebrea de Yerushalayim, endemas de kantikas kantadas por Esti Kenan Ofri.
[editar] Referensias
- ↑ José Benoliel, Dialecto Judeo-hispano-marroquí o Hakitía, Madrid, 1977.
- ↑ Haketia. El Djudeo-Espanyol de Africa del Norte. Yaakov Bentolila. Los Muestros N°61, Disiembre 2005.
- ↑ Hablando de la haketía. Revista SEFARAires
Este artikolo es endagora, solo un esbozo. Ampliandolo ayudaras a amijorar Wikipedia.
Puedes ayudarte kon las wikipedias en otras linguas.