Edward Jenner

Edward Jenner (17 de Mayo de 1749 – 26 de Jenero de 1823) hue un mediko i sientista inglez. Es konosido komo el "padre de la inmunolojia" porke el desvelopo la prima vaksina del mundo kontra la virguela. El su lavoro hue la parte integrala de la eradikasion de la virguela en el sieklo XX.
Vida i formasion
[trocar | trocar el manadero]Edward Jenner nasio en Berkeley, Gloucestershire, Inglitierra. Hue el ijo del Reverendo Stephen Jenner, el su vikario de Berkeley. Kuando teniya 5 anyos, murieron el su padre i la su madre. Hue kriado por el su ermano major.
A los 13 anyos empesijo komo aprendis kon un sirujano lokal. Dospues estudio medisina en London kon John Hunter, uno de los sirujanos mas famozos de la su epoka. En 1773, torno a Berkeley i establesio la su praktika medika.
Deskuvrimiento de la vakuna
[trocar | trocar el manadero]En el tiempo de Jenner, la virguela era una de las hazinuras mas mortales del mundo. Una praktika komun era la "variolasión": meter materia de virguela umana en personas sanas. Ma esta la su praktika tenia muncho riesgo.
Jenner tenia oyido ke las mujeres ke ordenyavan vakas i ke tenian "virguela de vaka", una hazinura leve, no tomavan la virguela umana. El empesijo a investigar esta la su idea.
El 14 de Mayo de 1796, Jenner izo la prima inokulasion. Tomo materia de una yaga de virguela de vaka de la mano de Sarah Nelmes, una ordenyadera. La metio en el braso de James Phipps, un ninyo de 8 anyos, el ijo del su djardinero. Dospues de unas semanadas, ekspuzo al ninyo a la virguela umana. El ninyo no se enhazino.
Jenner yamo este proseso "vaksinasyon", del biervo latino vacca ke kere dizir vaka. En 1798, publiko el su lavoro: An Inquiry into the Causes and Effects of the Variolae Vaccinae.
Resistensia i aseptasion
[trocar | trocar el manadero]Al empesijo, munchos medikos dudaron de la su idea. Algunos pensavan ke la djente vakunada iva kreser kuernos de vaka. Ma poko a poko, la su vaksina mostro ser segura i efikas. En 1840, el governo britaniko defendio la variolasion i dio vaksina gratis a los proves. En 1853, la vaksina hue obligatoria para todos los bebes en Inglitierra.
Ultimos anyos i legado
[trocar | trocar el manadero]Jenner dediko la su vida a espandir la vaksina. No kijo patentar la su invension, i disho ke keria ke el su benefisio hue para todo el mundo. En 1803, se fundo la Royal Jennerian Society para promover la vaksina.
Murio el 26 de Jenero de 1823 en Berkeley, de un atake apoplektiko. Hue enterado en la iglesia de Berkeley, al lado de la su mujer i del su ijo.
El lavoro de Jenner izo posible ke en 1980 la Organizasyon Mondiala de la Salud deklara ke la virguela hue eradikada. Es la prima i unika hazinura umana ke fue eliminada del mundo. Por esto, la su vaksina salvo mas vidas ke kualkier otruna deskuvierta medika.